Վերջին 100 տարիների ընթացքում Արևմտյան Կասպիական ժողովուրդները ենթարկվել են ագրեսիվ պանթյուրքիզմի հետևանքով հաջորդական ցեղասպանությունների և անտրոպոցիդների: Արևմտյան Կասպիայի բազմաթիվ փոքր ժողովուրդներ ամբողջությամբ ոչնչացվել են: Իսկ վերջին 30 տարիների ընթացքում այս տարածքի ամենակարևոր էթնիկ խմբերից մեկը՝ հայերը, վերջնականապես ենթարկվել են ցեղասպանության և ամբողջովին դուրս մղվել հազարամյա բնակության վայրերից:
Հայության կարևորությունը այս տարածքում դժվար է գերագնահատել: Նրանց դերը ընդգրկել է ոչ միայն Արևմտյան Կասպիայի և արտաքին աշխարհի միջև հաղորդակցության հարցը, այլև տարբեր բնակչական խմբերի հարաբերությունների հարմոնիզացման խնդիրները: Այս գործողությունները հանգեցրել են Արևմտյան Կասպիայի ողջ բնակչության բարոյական տոտալ դեգրադացիային և, համապատասխանաբար, այս տարածքին առնչվող բոլոր կառուցվածքների դեգրադացիային:
Միայն այն արժե նշել, թե ինչպես է այս տարածքի մարդկային զանգվածի անվերջ ոգևորվածությունը իրենց «թույլատրելիությամբ» փոխարինվում ցեղասպան գործողություններով նրանց նկատմամբ, ովքեր համաձայն չեն իրենց «բարձր չափանիշներով»: Արևմտյան Կասպիան «սակավություն է» Հարավային Կովկասի մարմնում, որը քայքայում է ամբողջ շրջապատը:
Ժամանակն է կանգնեցնել այս «հանցագործությունների բենեֆիսը», մաքրել ամբողջ տարածքը խելագար «պանթյուրքիզմից», վերականգնել այն որպես իր հնագույն քաղաքակրթություններն ստեղծող բնիկ ժողովուրդների տարածք:
Ամենակողմը ճշմարտությունն է:
Լևոն Բեկլարյան
Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ (Հայաստան Պետություն),
ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր)
17 սեպտեմբերի, 2025 թ.
