Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության (Հայաստան պետություն) պետական կառույցների ձևավորման քաղաքական և իրավական հիմքերը և փուլերը

1) Արևմտյան Հայաստանի՝ որպես պետության վերականգնման իրականության գաղափարը ծագել է 90-ականների սկզբին՝ Արցախի պաշտպանների շարքերում: Զարթոնքի և վերածննդի գաղափարի հիմնական ոգեշնչողներից մեկը Ազատագրական բանակի հիմնադիր Լեոնիդ Ազգալդյանն էր (ծնվել է 1942 թվականի նոյեմբերի 23-ին, Թբիլիսի — զոհվել է 1992 թվականի հունիսի 21-ին, Մարտակերտ, Արցախ): Գաղափարը արձագանք գտավ մարտիկների և մտավորականների շարքերում, որոնք պատերազմից առաջ տարբեր հայրենակցական միությունների և հայրենասիրական անկուսակցական միավորումների անդամներ էին:

Արևմտյան Հայաստանի՝ որպես պետության վերականգնման հիմքը 20-րդ դարի 20-ական թվականների Հայաստան պետության, որպես շարունակող պետություն լինելն էր, որը ճանաչվել է մի շարք միջազգային փաստաթղթերի հիման վրա: Արցախյան պատերազմի ավարտից հետո հայրենասերները աշխատանքներ տարան ապագա բազայի՝ Արևմտյան Հայաստանի հայերի, աշխարհի տարբեր մասերում ապրող տեղահանվածների և ցեղասպանությունը վերապրածների ժառանգների կազմակերպության նախապատրաստման և ստեղծման ուղղությամբ: Այսպիսով, ստեղծվեց Արևմտյան Հայաստանի Հայերի Ազգային Խորհուրդը:

2) Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Կանոնադրության, Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի, Պետությունների իրավունքների և պարտականությունների մասին կոնվենցիայի (Մոնտեվիդեոյի կոնվենցիա), Բնիկ ժողովուրդների իրավունքների մասին ՄԱԿ-ի հռչակագրի հիման վրա ստեղծվեց Արևմտյան Հայաստանի հայերի ազգային ինքնության և քաղաքացիության ինստիտուտը, որի հիման վրա ձևավորվեցին Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության (Հայաստան պետության) իրավական և քաղաքական հիմքերը և նրա պետական կառույցները:

3) Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 21-րդ հոդվածի, Արևմտյան Հայաստանի Հայերի Ազգային Խորհրդի «Արևմտյան Հայաստանի հայերի ինքնորոշման իրավունքի մասին» Շուշիի 2004 թվականի դեկտեմբերի 17-ի հռչակագրի, 2011 թվականի փետրվարի 4-ի «Արևմտյան Հայաստանի աքսորյալ կառավարության ձևավորման սկզբի մասին» հռչակագրի և 2014 թվականի հունվարի 21-ի «Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության (Հայաստան պետության) պետական կառուցվածքի, Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (խորհրդարանի) կարգավիճակի և Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (խորհրդարանի) կանոնակարգի մասին» օրենքի համաձայն՝ 2013 թվականից սկսած՝ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետությունը (Հայաստան պետությունը) ձևավորել է պետական իշխանության բացարձակապես լեգիտիմ մարմիններ՝ Ազգային ժողովը (խորհրդարանը), կառավարությունը և նախագահության ինստիտուտը։

4) 2013 թվականի նոյեմբերի 22-ից 30-ը աշխարհում առաջին անգամ Արևմտյան Հայաստանի 1-ին գումարման Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) պատգամավորների ընտրությունները տեղի ունեցան ինտերնետի միջոցով ուղիղ էլեկտրոնային քվեարկությամբ, որոնք անցկացվեցին համընդհանուր և հավասար ընտրական իրավունքի պայմաններում, ազատ և գաղտնի քվեարկությամբ: Ընտրությունները տեղի ունեցան 41 երկրներում, որոնց մասնակցեցին և քվեարկեցին 17,155 ընտրող՝ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության գրանցված քաղաքացիներ, ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 64 պատգամավորներ: 2014 թվականի հունվարի 18-ին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 1-ին գումարման 1-ին նստաշրջանում հաստատվեցին Արևմտյան Հայաստանի խորհրդարանի պատգամավորների մանդատները, ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) նախագահը, նրա տեղակալները, ինչպես նաև ձևավորվեցին խորհրդարանի 13 մշտական հանձնաժողովները և ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) մշտական հանձնաժողովների նախագահները։

2014 թվականի հունվարի 20-ին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 1-ին նստաշրջանում ընտրվեց Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահը, ձևավորվեց Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության վտարանդի կառավարությունը և հաստատվեց Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը։ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահ ընտրվեց Արևմտյան Հայաստանի Ազգային Խորհրդի նախագահ Արմենակ Աբրահամյանը, Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ հաստատվեց Հայկական նորագույն զինյալ ազգային ազատագրական պայքարի ակտիվ մասնակից և հասարակական-քաղաքական ականավոր գործիչ Տիգրան Փաշաբեզյանը, Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) նախագահ ընտրվեց հայկական սփյուռքի խոշոր գործիչ, ազգային-ազատագրական պայքարի ակտիվ մասնակից Արմեն Տեր-Սարգսյանը։

5) 2017 թվականի հունիսի 11-ին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 1-ին գումարման 5-րդ նստաշրջանի որոշմամբ դադարեցվեցին Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Արմենակ Աբրահամյանի լիազորությունները՝ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության պետական օրենքների կոպիտ խախտումների և իշխանությունը բռնազավթելու փորձի համար։

2017 թվականի հունիսի 11-ին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 1-ին գումարման 5-րդ նստաշրջանի որոշմամբ՝ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահ ընտրվեց Արցախում ազգային-ազատագրական պատերազմի ակտիվ մասնակից, Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) պատգամավոր Ռադիկ Խամոյանն։

6) 2018 թվականի սեպտեմբերի 1-ից 5-ը տեղի ունեցան Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 2-րդ գումարման ընտրությունները, որոնց մասնակցեցին 51,505 ընտրող՝ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության գրանցված քաղաքացիներ աշխարհի 47 երկրներից, և միասնական ցուցակով ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 101 պատգամավորներ։

2018 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 2-րդ գումարման 1-ին նստաշրջանում հաստատվեցին Արևմտյան Հայաստանի խորհրդարանի նորընտիր պատգամավորների մանդատները, ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) նախագահը, նրա տեղակալները, ինչպես նաև ձևավորվեցին խորհրդարանի 16 մշտական հանձնաժողովներ և ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) մշտական հանձնաժողովների նախագահները։

2018 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 2-րդ գումարման 1-ին նստաշրջանում ընտրվեց Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահը, ձևավորվեց կառավարությունը և հաստատվեց Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը։

Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահ ընտրվեց Ռադիկ Խամոյանը, Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ հաստատվեց Տիգրան Փաշաբեզյանը, Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) նախագահ ընտրվեց Արմեն Տեր-Սարգսյանը։

7) 2023 թվականի օգոստոսի 29-ից սեպտեմբերի 3-ը տեղի ունեցան Արևմտյան Հայաստանի 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) ընտրությունները, որոնց մասնակցեցին աշխարհի 53 երկրներից 63,724 ընտրող՝ Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության գրանցված քաղաքացիներ, և միասնական ցուցակով ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 135 պատգամավորներ։

Ընտրված պատգամավորները ներկայացնում են Արևմտյան Հայաստանի 30 շրջաններ և նահանգներ։

2023 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Արևմտյան Հայաստանի 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 1-ին նստաշրջանում հաստատվեցին Արևմտյան Հայաստանի խորհրդարանի նորընտիր պատգամավորների մանդատները, ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) նախագահը, նրա տեղակալները, ինչպես նաև ձևավորվեցին խորհրդարանի 17 մշտական հանձնաժողովներ և ընտրվեցին Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) մշտական հանձնաժողովների նախագահները։

2023 թվականի սեպտեմբերի 24-ին, Արևմտյան Հայաստանի 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 1-ին նստաշրջանում ընտրվեց Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահը, ձևավորվեց Կառավարությունը, հաստատվեցին Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը և Անվտանգության Խորհրդի քարտուղարը։

Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության նախագահ ընտրվեց տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի և Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի թեկնածու, Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) պատգամավոր, ակադեմիկոս, տնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Մարտիկ Գասպարյանը, Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ հաստատվեց Տիգրան Փաշաբեզյանը, Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) նախագահ ընտրվեց Արմեն Տեր-Սարգսյանը, Արևմտյան Հայաստանի Հանրապետության Անվտանգության Խորհրդի քարտուղար հաստատվեց Ռադիկ Խամոյանը ։

Արևմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) մամուլի ծառայություն
25 սեպտեմբեր 2023 թ․